Vẳng tiếng gà xuân

Tranh gà làng Sình có kiểu vẽ bức riêng hoặc nằm chung trong bức 12 con giáp. Bức 12 con giáp làng Sình khá sinh động: Một mặt trời cách điệu ở giữa trung tâm là biểu tượng âm dương, xung quanh là những tia ánh sáng rẻ quạt, ngoài cùng là 12 con giáp bao quanh được chia ô, kẻ chỉ ngay ngắn. Con Dậu sặc sỡ nhất, nằm giữa Tuất màu cam đơn điệu và Thân màu tím than buồn bã. Ngắm tranh gà làng Sình như soi thấu được tâm hồn bình dị của những người nông dân chân lấm tay bùn, gửi một chút tình, chút nghệ vào những mộc bản và màu sắc quyện mùi cánh đồng. Tranh làng Sình giữ được khí chất của gà qua màu sắc và nét vẽ thuần nhị của một giống loài gắn bó mật thiết với con người cả về ý nghĩa tâm linh và biểu tượng văn hóa.
 
Trong tranh, gà luôn có mào đỏ, là mũ ô sa, cánh chuồn biểu thị cho đường công danh rạng rỡ, “văn”, chí tiến thủ của người trong trời đất, công danh vẹn toàn. Chân gà màu vàng cựa sắc là sức mạnh của giống loài đả bạt, nnhưng đối thủ phương hại đến sự tồn tại của giống loài gà, đó là biểu thị của “vũ”, uy dũng vô song. Chợt nghĩ đến tiếng cục tác của gà mái, tiếng cục cựa của gà trống dẫn đường, gọi bầy, gọi con cùng kiếm miếng ăn, chẳng phải là “nhân nghĩa” đấy sao. Nhưng quy lại, chữ “tín” với tiếng gáy dõng dạc hàng đêm báo hiệu giờ giấc chẳng bao giờ quên, chẳng bao giờ sai lệch của loài gà mới là biểu thị lớn nhất về phẩm cách trong hàng 12 con giáp.
 


Chữ “tín” ấy của gà gợi lại những lãng quên từ thăm thẳm tỉnh dậy, gặm nhấm vị xuân bay đi trong chút hương lưu cữu bên góc nhà cũ. Thức giữa đêm đông, tôi chợt nhớ tiếng gà trong đêm giao thừa đầy gió rét và mưa phùn của Huế. Hơi lạnh sánh đặc, dường như lớp lớp nhang khói đóng băng lại trên mâm cúng giao thừa. Hương đèn, hoa quả, dăm chén xôi chè được bày biện trang nghiêm. Đó là tất cả vật phẩm cúng đêm giao thừa của gia đình. Tôi ngồi co ro bên hiên nhà, nhìn những giọt nước ngưng đọng trên mái rỉ rả rơi xuống nhánh hoàng mai lấm tấm nụ vàng. Gió tràn qua mâm cúng, từng xấp giấy vàng mã khẽ lất phất. Bộ đồ cúng giao thừa lung linh trong ánh đèn dầu leo lét. Không gian yên ắng của ngôi làng ngoại đô trong đêm trừ tịch ngày nào lắp lại từng mảnh ký ức rời rạc những bánh xe chân phương lăn theo tôi kể. Các nhà hàng xóm bận rộn với lễ cúng, người đi tới kẻ đi lui, một vài nhà nồi bánh tét còn chưa chín, khói bếp một góc quyện vào sương.
 


Ở một góc làng, bầu trời ửng hồng một dải sáng, sương khói như về đây tụ hội cả, ấy là pháo hoa đương bắn bên bờ sông Hương xa chừng dăm cây số. Những âm thanh pháo hoa đùng đục lay động giữa trời kéo lòng tôi bận rộn. Chuông quả lắc trong nhà rung lên hồi báo sáng giờ mới, lanh canh như cuốc xe đạp chở hoa xuân đi chợ sớm. 0 giờ. Giao thừa điểm. Năm mới đến.
 
Điều gì đó vừa lướt qua trong tôi, những hạt mầm của một thực tại mới nảy nở trong cái hình hài vừa được cộng thêm tuổi. Vào lúc ấy, tôi bàng hoàng không biết mình đã đánh mất những gì, chưa làm được gì và đương chờ đợi gì trong vòng quay luôn hiện hữu của thời gian. Những hụt hẫng bùng lên như cỏ khô được mồi lửa rồi bị dập tắt trong cơn mưa hoài bão tuổi xuân.
Tất cả đột ngột dừng lại, nhường chỗ cho tiếng gà đậm giọng cất lên. Ó o kia tách những đường mưa, xé toang cái lạnh đông đặc, những ánh lửa hé trong trời đêm. Tiếng gà cô độc, lay động những nghĩ suy không rõ hình thù, cứ thế lan trên mặt nước đồng xâm xấp rồi từ tốn vang vọng khắp làng. Tiếng gà ấy vừa nhịp đất trời, chắc hẳn sẽ đánh thức vầng thái dương đương ngủ sâu nhất trong đêm trừ tịch, rồi mai kia ánh nắng sẽ chiếu cho thế gian một năm đủ đầy no ấm như trong sự tích cúng gà đêm giao thừa của dân tộc Việt. Tiếng gà ấy là tín tâm, là sự biết ơn giống loài đã mang ánh sáng về cho loài người trong đêm đen dài nhất giao thừa cũ mới. Mâm cúng của nhiều nơi đem nguyên chú gà trống đó lên mâm lễ vật, chễm chệ như một tín cử sâu dày. Không may thay, chúng ta đã “tắt” đi nhiều cơ hội gây báo thức của bao chú gà trong đêm trừ tịch.
 
Ảnh minh họa
 
Tiếng gà đã ngừng hẳn, kéo không gian trầm lắng kia lại gần. Sự tịch tinh sau tiếng gà gáy và nhang đèn mâm cúng kéo tôi sờ lên một tiếng gà khác của lịch sử. Đó là tiếng gà gieo vết thương lên giấc kinh kỳ, là tiếng gáy hồi thất thủ kinh đô đầy ám ảnh:
 
“Tháng Năm, giờ Tí, hăm ba
Súng vang nổi dậy rạng lòa trời xanh
Kinh thành ai nấy đều kinh
Ôi thôi rồi giặc nổi trong thành phen ni
Kẻ thì dắt vợ con đi
Người thì chôn của một khi vội vàng
Canh hai luống những bàng hoàng
Bước qua gà gáy lịnh truyền mình hơn”.
 
Có những người vĩnh viễn không “bước qua gà gáy”, những chiến sĩ trận vong và đồng bào nạn vong, những người nằm lại trong tiếng nấc của binh đao. Nhang khói lòng người thành tâm dâng, niệm phận người đau thương, tiếng gà canh hai thật khó phai trên tấm bia lịch sử của xứ đượm buồn.
 
Cụ Võ Liêm Sơn, người thầy tôn kính của nhiều thế hệ học trò yêu nước Trường Quốc học Huế, chí sĩ cùng thời với Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh… đã lấy gà để dăn cái sự làm người. Sinh thời, mê viết văn, làm thơ và thử đá gà. Một lần cụ dẫn hai học trò là Nguyễn Chí Diểu và Nguyễn Khoa Văn đi đá gà. Gà đá của cụ dũng mãnh, lật ngược tình thế với những đòn hiểm hạ gục đối thủ, chiến thắng chọn vẹn và nhận được số tiền thưởng khá lớn. Cụ vui vẻ mang gà về, trên đường về bảo học trò mai lên nhà thầy ăn cháo gà.
 
Hôm sau các học trò lên nhà thầy quả nhiên có món cháo gà. Các trò tưởng thầy đùa ai ngờ đó chính là con gà quán quân hôm qua. Học trò thắc mắc thì cụ mới điềm tĩnh trả lời: “Con gà cũng như con người, chỉ hay được một thời. Hóa kiếp để giữ khí tiết cho nó. Chắc chi đá thêm một trận nữa nó sẽ thắng nổi. Không khéo lại thân bại danh liệt!”. Lời nhắc nhở của cụ Võ Liêm Sơn là bài học đắt giá cho nhân sinh, dừng phải lúc, đừng quá tham mà hại sức mình, giữ lấy huy hoàng sáng rỡ mãi như giữ lấy danh hiệu vô địch của con gà trong câu chuyện. Điều hạnh phúc trên thế gian này là cảm thấy vừa đủ, không hơn không kém, như loài gà chẳng bao giờ gáy liên tục suốt giờ, nó chỉ nhắc khéo ta thời khắc quyết định mà thôi.
 
Lễ cúng hoàn tất, tôi khép cửa, trở về giường cuộn mình trong chăn ấm, thầm cầu sớm mai nắng xuân rạng rỡ trên xứ mưa ủ rột, tôi ra đường, hòa vào dòng người náo nức đón Tết con gà 2017. Hít lấy hơi thở của mùa xuân rạo rực xông khắp đất trời, tôi ôm tiếng gà đi vào giấc ngủ thầm thì nguyên xuân.
 
Nguồn: songmoi.vn