Chờ đợi gì trong cuộc gặp thượng đỉnh Tập Cận Bình-Donald Trump?

Cuộc gặp sắp tới của Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập vẫn hiện hữu khả năng thất bại khi Mỹ và Trung Quốc có nhiều bất đồng khó có thể dung hòa. Hãng tin Nikkei vừa đưa ra một bài phân tích về cuộc gặp thượng đỉnh này.

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc và Mỹ đã có nhiều cuộc gặp cấp cao kể từ khi Tổng thống Mỹ Richard Nixon đến Bắc Kinh vào tháng 2/1972. Hầu hết các cuộc gặp này đều có kết quả là giúp cải thiện hoặc ổn định lại mối quan hệ song phương giữa 2 cường quốc.

Cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump có thể phá vỡ truyền thống này khi những tín hiệu từ Washington có vẻ đáng lo ngại.

Chỉ vài ngày trước cuộc gặp, dự kiến diễn ra vào ngày 6-7/4 tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông Trump ở bang Florida (Mỹ), tổng thống Mỹ đã lên Twitter cảnh báo rằng cuộc họp của ông với ông Tập sẽ “rất khó khăn” vì Trung Quốc gây ra mức “thâm hụt thương mại khổng lồ” và thất nghiệp cho Mỹ.

Tuy khó có thể biết tại sao Tổng thống Trump lại bật tín hiệu về khả năng thất bại của cuộc gặp quan trọng nhất kể từ khi ông nhậm chức, nhưng rõ ràng là bình luận của ông Trump trên Twitter đã tạo ra một viễn cảnh u ám cho sự kiện này.

Ngay cả trước khi ông Trump ám chỉ về những trở ngại sắp tới, quan hệ Mỹ-Trung đã có những biểu hiện rất đáng lo ngại. Ông Trump từng chỉ trích Trung Quốc về một loạt những tội lỗi, như gọi biến đổi khí hậu là một trò lừa bịp do Trung Quốc tạo ra, và đổ lỗi cho Bắc Kinh trong việc thao túng tiền tệ để tạo lợi thế thương mại và khiến hoạt động sản xuất của Mỹ suy giảm. Ông thậm chí từng có ý không công nhận “Chính sách Một Trung Quốc” mà chính quyền Washington duy trì lâu nay.

Ngoài những chỉ trích của ông Trump về hành vi của Trung Quốc, phong cách ngoại giao của ông cũng có thể làm cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới khó có cơ hội thành công. Theo quan điểm của ông Trump, ngoại giao cũng giống như đàm phán kinh doanh. Trong trường hợp của Trung Quốc, ông có thể nhượng bộ một số vấn đề để đổi lấy những điều khoản tốt hơn từ Bắc Kinh về những vấn đề khác. Một phong cách như vậy có thể hiệu quả trong các giao dịch về bất động sản, nhưng không dám chắc có thành công khi áp dụng vào lĩnh vực ngoại giao.

Đối mặt với Trung Quốc, ông Trump có thể sẽ gặp cản trở vì thiếu kiến ​​thức về sự phức tạp và tương quan của nhiều vấn đề, mà còn vì ông sẽ gặp một triết lý ngoại giao hoàn toàn khác.

Không giống như Tổng thống Trump, ưu tiên hàng đầu của Chủ tịch Tập là đạt được một thỏa thuận về các nguyên tắc trong quan hệ Trung-Mỹ, thay vì mặc cả điều khoản của các thỏa thuận riêng lẻ. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc trong quá khứ từng là bậc thầy trong việc cố gắng trói chặt bàn tay của Washington bằng cách sử dụng cách giải thích riêng của họ về các nguyên tắc được 2 bên đồng thuận nhằm kiềm chế hành vi và chính sách của Mỹ. Rất có thể ông Tập sẽ kiên trì thuyết phục Tổng thống Trump nhất trí với việc Mỹ và Trung Quốc nên cố gắng thiết lập một “loại quan hệ quyền lực mới”.

Ba trọng tâm lớn

Cuộc gặp thượng đỉnh ở khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago khả năng sẽ động chạm đến 3 vấn đề đang chia rẽ Trung Quốc và Mỹ.

Đầu tiên là vấn đề thương mại. Trước khi cuộc gặp được lên kế hoạch, dự kiến chương trình hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên mới là trọng tâm của cuộc gặp. Tuy nhiên, bình luận của ông Trump về mức “thâm hụt thương mại lớn” do Trung Quốc gây ra đối với Mỹ cho thấy thương mại có thể chi phối chương trình nghị sự nhiều hơn là vấn đề Triều Tiên. Ngoài ra, việc tập trung vào thương mại có thể giúp ông Trump giành được một chiến thắng nhanh chóng mà ông đang cần sau khi thất bại trong việc hủy chương trình Obamacare và bị một thẩm phán liên bang chặn sắc lệnh cấm nhập cảnh.

Những người ủng hộ ông Trump cũng quan tâm đến việc ông cứng rắn với Trung Quốc hơn là vấn đề Triều Tiên, nên nếu ông có thể tìm được những nhượng bộ quan trọng từ Trung Quốc về thương mại, ông sẽ lấy lại được sự tín nhiệm của họ.

Nhưng ông Tập có thể sẽ không sẵn lòng hy sinh lợi ích kinh tế của Trung Quốc để làm bạn với ông Trump. Mặc dù tổng thống mới của Mỹ muốn “Làm cho nước Mỹ trở nên vĩ đại một lần nữa”, nhưng ông Tập cũng từng bày tỏ tình cảm tương tự về đất nước mình khi đề cập đến giấc mơ “trẻ hóa dân tộc Trung Hoa.”

Về thương mại, ông Tập có thể nhất trí cho nhập khẩu thêm hàng hoá của Mỹ để trấn an ông Trump và cho phép ông tuyên bố chiến thắng. Tuy nhiên, khó có thể nghĩ rằng ông Tập sẽ đồng ý với các biện pháp bảo hộ của ông Trump mà có thể kìm hãm sự phát triển kinh tế của Trung Quốc.

Nếu không đạt được thỏa thuận về thương mại, một thỏa thuận hợp tác giữa 2 nhà lãnh đạo Mỹ-Trung để kiểm soát mối đe dọa hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Triều Tiên sẽ khó lòng đạt được.

Trung Quốc và Mỹ có những khác biệt căn bản về Triều Tiên. Bằng chứng minh mới nhất là lời khẳng định của Tổng thống Trump trong một cuộc phỏng vấn mới đây với tờ Financial Times rằng ông sẵn sàng hành động đơn phương để loại bỏ mối đe dọa hạt nhân từ Triều Tiên nếu Trung Quốc không ra tay.

Đối với Hoa Kỳ, khả năng tấn công lục địa Mỹ bằng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa mang hạt nhân của Triều Tiên sẽ là điều hoàn toàn không thể chấp nhận. Đối với Trung Quốc, khả năng đó chỉ mang đến một sự phiền toái nhưng không gây ra mối đe dọa an ninh nào.

Với Washington, cách duy nhất để ép chính quyền Bình Nhưỡng ngừng và từ bỏ các chương trình hạt nhân và tên lửa là áp đặt những biện pháp trừng phạt, nhưng chủ yếu là phải nhờ Trung Quốc giúp đỡ.

Với Bắc Kinh, những biện pháp trừng phạt nặng dẫn đến sự sụp đổ của chế độ Bình Nhưỡng sẽ điều không thể chấp nhận vì nó sẽ tạo ra một tình huống tồi tệ hơn: chắc chắn 2 miền Triều Tiên sẽ thống nhất và hậu quả là Trung Quốc sẽ mất đi một sân sau để đối chọi với Mỹ.

Nếu một cuộc đàm phán về thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc “rất khó khăn”, một bước đột phá về vấn đề Triều Tiên sẽ khó đạt được. Câu trả lời của ông Tập về các lệnh trừng phạt Triều Tiên sẽ tùy thuộc vào cách Tổng thống Trump xử lý vấn đề thương mại. Nếu ông Trump bớt cao giọng và giữ đủ thể diện cho ông Tập, nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể đáp lại bằng cách cam kết kiềm chế Triều Tiên một chút, nhưng chắc không đến mức như mong muốn của Mỹ.

Thách thức cuối cùng trong cuộc gặp thượng đỉnh là vấn đề tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông. Mỹ thấy khó chấp nhận những thay đổi cơ bản phát sinh từ việc Trung Quốc cho xây dựng các hòn đảo nhân tạo và quân sự hóa khu vực Biển Đông. Nhưng việc ông Trump nêu ra vấn đề này nhiều khả năng sẽ dẫn đến một sự phản kháng từ phía Trung Quốc bởi vì Bắc Kinh không có ý định từ bỏ những hòn đảo này. Điều này nằm trong lợi ích chiến lược dài hạn của Trung Quốc ở Biển Đông. Sự lúng túng hay sự bất lực của Mỹ trong việc đẩy lùi Trung Quốc sẽ làm tăng mối nghi ngờ của các đồng minh Châu Á về khả năng giữ gìn hòa bình của Mỹ.

Đối với Tổng thống Trump, Biển Đông có thể không phải là ưu tiên cao nhất trong chương trình nghị sự, nhưng nếu bỏ qua vấn đề này tại cuộc gặp với Chủ tịch Tập, đó sẽ là một tín hiệu đáng báo động nữa về sự sẵn sàng của Mỹ trong việc nhường lại Biển Đông cho Bắc Kinh. Nếu ông Trump quyết định đặt vấn đề với ông Tập và nói rõ rằng Mỹ đang chuẩn bị leo thang nếu Trung Quốc không từ bỏ các tuyên bố của mình, thật khó tưởng tượng ông Tập sẽ cảm thấy bị đe doạ vì ông đã đầu tư vốn liếng chính trị lớn vào vấn đề này.

Với những khác biệt khó có thể dung hòa trong 3 vấn đề quan trọng nêu trên trong quan hệ Trung- Mỹ, không có gì ngạc nhiên khi Tổng thống Trump gọi cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới là “rất khó khăn”. Tổng thống Mỹ có thể sẽ triển khai một chiến thuật đàm phán thông minh để gây áp lực khiến Chủ tịch Tập đưa ra những nhượng bộ vào phút chót để cuộc gặp thượng đỉnh có thể thành công. Nhưng cũng có thể, do biết trước được tính khả thi của các vấn đề, ông Trump đã cảnh báo trước một thất bại. Nếu đúng như vậy, quan hệ Mỹ – Trung Quốc có thể sắp tới sẽ còn tồi tệ hơn nữa.

Hạo Nhân

Xem thêm:

  • Trump nhắn Twitter chỉ trích Trung Quốc ngay trước khi Tập Cận Bình sang thăm
  • Vì sao Tổng thống Trump lạnh nhạt với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình?
  • Tập Cận Bình chấm dứt di sản tham nhũng và đàn áp nhân quyền của Giang Trạch Dân ra sao?

Nguồn: www.daikynguyenvn.com